Hoe kan dit nou??


Hoe kan dit nou??
Tijdens een training voor coaching kregen wij door de trainer een probleem voorgelegd. Hij was ooit een keer op wandelvakantie in Australië toen hij tijdens een tocht door de bossen op een eigenaardig tafereel stuitte. Toen zij op een open plek in het bos aankwamen lag daar in het midden een man in een volledige duikersuitrusting, maar wel morsdood. De vraag die hierbij hoort is natuurlijk: "Hoe is die duiker daar terechtgekomen"? Het dichtstbijzijnde open water was namelijk tenminste 50 km verderop.
Het antwoord had u misschien al geraden. Een blushelikopter had bij een beginnende bosbrand een buidel water wezen scheppen en had de duiker mee opgeschept. Boven de brand was alle water, zoals gebruikelijk, in één keer gelost, inclusief de duiker. Na dit verhaal zei deze trainer dat hij misschien wel was vergeten te vertellen dat op die open plek nog sporen waren te zien van die bosbrand.
Iets soortgelijks overkwam een oud-clubgenoot van ons samen met zijn broer tijdens een wandeltocht door de Yorkshire Dales. Een flink eind van de bewoonde wereld kwamen zij daar twee personen tegen waarvan de één een volledige duikersuitrusting aanhad. Op dat moment waren zij te verrast en verbaasd om naar het hoe en waarom te vragen. 's Avonds, terug in de herberg (pub) waar zij logeerden kwamen zij dat te weten. De twee mensen die zij tegen waren gekomen bleken speleologen oftewel grotonderzoekers te zijn. Zij waren al een aantal dagen bezig en waren op een onderaardse rivier gestuit die nader onderzoek noodzakelijk maakte. Daarbij moest één van hen het water in. Dus; probleem opgelost!
Voor schakers bestaat er ook zoiets, het heet retrograde analyse. Dat is een tamelijk bijzondere tak van schaakproblematiek. Bij een retrogradeprobleem moet je vaststellen hoe de gegeven stelling kan zijn ontstaan, waarbij de eis is dat elke probleemstelling op een legale manier moet kunnen zijn ontstaan. Vaak is hierbij de vraag of er nog gerokeerd mag worden en of er op de eerste zet nog en-passant mag worden geslagen. Dit kan het beste worden verduidelijkt aan de hand van een voorbeeld.

In de nevenstaande stelling moet je de laatste zet van wit zien te vinden. Op het eerste gezicht denk je dat de koning net uit een dubbelschaakpositie komt, vanaf veld f5. Dat kan als er een zwarte pion op f4 stond. Wit speelde dan als laatste zet g4. Zwart slaat dan fxg3 ep en je hebt je dubbelschaak.

Opgelost? Nee, want er moet vooraf ook iets op g4 hebben gestaan, anders zou wit niet op f5 hebben kunnen staan want dan stond hij al schaak. In dit geval is een paard de enige optie. Dus de uitgangsstelling zou de hiernaast afgebeelde moeten zijn. De juiste zetvolgorde zou dan moeten zijn: 1. ... Pe5+ 2. g4 fxg3 ep++ 3. Kxe5.

Dat zowel wit als zwart andere zetten kunnen spelen is niet relevant. Het gaat er dus om dat je met legale zetten tot de eerste diagramstelling komt.


Nog een voorbeeld? Vooruit dan maar, maar dit is meteen de laatste keer dat ik me hiermee inlaat! De hieronder gepresenteerde stelling is ontstaan doordat een stuk per ongeluk van het bord werd gegooid.


De vraag is nu: Welk stuk is het en waar stond dat stuk? De clou van dit probleem is dat er dubbelschaak wordt gegeven door en-passant te slaan met pionnen die in de gegeven stand niet meer aanwezig zijn.

De uitgangsstelling was zoals linksonder is weergegeven. De laatste zetten waren als volgt: 1. ... Ld5+ 2. c4 bxc3 ep++ 3. Kxc3+

Het ontbrekende stuk is dus de koning! Zwart staat in de opgave schaak, dus wit moet de laatste zet gedaan hebben. Dat kan geen zet met de loper zijn geweest, dus was het een aftrekschaak, en dat moet met de koning zijn gebeurd. Dan stond de witte koning op b3 of c2. Op c2 kan natuurlijk niet, dus de koning moest op b3 staan. Maar dat kan ook niet omdat wit dan dubbelschaak staat. En dat kan ook niet ontstaan zijn uit een loper of torenzet van zwart. Conclusie: er is geen oplossing mogelijk! Althans voor de meeste oplossers.

De enige manier om een dergelijk dubbelschaak te creëren, zou zijn 2. b4xc3 ep++. Maar dan zou dus de zwarte pion nog op c3 hebben gestaan. Wit heeft dus de laatste zet gedaan. Maar wat was dan die laatste zet? La4+ kan niet want dan zou zwart voordien ook al schaak staan. Toen wit aan zet was, moet de witte koning dus op b3 hebben gestaan. Dat kan weer alleen als zwart daarvoor b4 x c3 ep++ speelde en wit daarvoor c4 om het loperschaak op te heffen na 1 ... Ld5+. De zwarte pion op c3 is weg, dus de laatst gespeelde zet van wit is Kxc3+. Conclusie is dus dat de witte koning op c3 moet staan!
Gerrit van Oostrum belooft hierbij niet meer zulke lastige dingen te publiceren!

Reacties

Maar de Grote G. mag dat van mijn part wel doen !! Verf rissend.